با وجود مساله حرمت موسيقي و مواردي که در طول تاريخ متوجه موسيقي در سرزمين ايران بوده ، برنامه اي اختصاصي براي رشد و اعتلاي موسيقي در هيچ نهاد يا ارگاني سامان نيافته است.
موسيقي مذهبي از جمله پربارترين و يکي از مهمترين عناصر فرهنگ شفاهي ايراني است. موسيقي سوگ و عزا، تعزيه و موسيقي عبادي ، در پيوند با تفکر اسلامي شيعي و تاثير متقابل در تعامل با گستره فرهنگ موسيقايي اين سرزمين ، از چنان عمق و محتوا و امکانات اجرايي در يک گستره زماني طولاني مدت برخوردار شده تا وجوه متعددي از اهميت خود را بنماياند. محمدرضا درويشي ، آهنگساز و پژوهشگر صاحب نام موسيقي معاصر ايران در اين باره چنين مي گويد: «توجه به موسيقي مذهبي و آييني ايران و گردآوري و ثبت آن به دو دليل اهميت دارد. نخست پيشينه آن به عنوان يک فرهنگ شفاهي مهم که هم تنوع و رنگارنگي چشمگيري دارد و هم لايه هاي مختلفي از حيات معنوي و اجتماعي گذشته و حال اين سرزمين در آن قابل مشاهده است. دوم ، خطر فراموشي به دليل وارد آمدن آسيب هاي جدي بر پيکره هنر شفاهي.
روش هاي عملي تداوم هر مذهب يا مکتب قائم به انجام آيين ها و مناسک بوده و هست. موسيقي و ادبيات در ميان ديگر هنرها ارتباط بيشتري با مذاهب و مکاتب داشته اند و موسيقي توام با متن ، مهمترين وسيله براي يگانگي و هماهنگي برگزارکنندگان آيين ها بوده است. نقش موسيقي و ادبيات در اجراي آيين هاي مذهبي در ميان همه ملل بخصوص ملل آسيا چنان با اهميت بوده که بي وجود اين دو «موسيقي و ادبيات» هيچ آييني به انجام نمي رسيده است. به همين دليل است که موسيقي قدسي ، مذهبي و آييني در ميان همه ملت ها بويژه فرهنگ هاي آسيايي ، مهمترين و وسيع ترين بخش از موسيقي آن فرهنگ هاست.
تسلط اين جنبه تا آنجاست که در نمونه هاي ديگر موسيقي که عملکرد مذهبي و آييني آشکار ندارند نيز اساطير، اسوه ها و مضامين مذهبي به عيان حضور داشته و مشاهده مي شوند».

 بي‌گمان يكي از مولفه‌هاي شناخت جوامع روبه رشد و متعالي، برخورداري اين گونه جوامع از آثار هنري فاخر است و از همين رو موسيقي به عنوان ركن قابل توجه تعالي فرهنگ جوامع به شمار مي‌آيد تا آنجا كه ابن‌خلدون شاخص ظهور و بروز و حتي افول تمدن‌ها را تعالي و يا پسرفت موسيقي مي‌داند و بالطبع جوامعي كه موسيقي آنها به سمت تكامل و تعالي است جوامعي روبه رشد هستند و جوامعي كه موسيقي آنها رو به زوال است جوامعي در حال فروپاشي‌اند و اين امر در شناخت فرهنگ و هنر اقوام مختلف به صورتي است كه بزرگي فرموده: آنجا كه سخن از گفتن باز مي‌ماند موسيقي آغاز مي‌شود.
نكته ديگر آنكه براي شناخت اقوام مختلف مي‌توان به شناخت جنبه‌هاي موسيقي دست زد چرا كه موسيقي از ادبيات، فرهنگ و خاصه‌هاي جغرافيايي و اعتقادي مردم سرچشمه مي‌گيرد؛ و به قول حضرت مولانا:
خشك سيمي خشك چوبي خشك پوست     از كجا مي‌آيد اين آواي دوست
                     ما همه اجزاي آدم بوده‌ايم      در بهشت اين لحن‌ها بشنوده‌ايم

 با اين بيان مي‌توان به تاثير موسيقي در پويايي و بالندگي آئين‌ها و سنن مختلف از جمله در مراسم آئيني مانند تعزيه و در چكاچاك شمشيرها در حين نبرد؛ و در آن آئين‌هاي سنتي مانند لحظه تحويل سال و نوروز باستاني حضوري چشمگير دارد و اين تاثير به حدي است كه در جاي جاي كشور حتي در مراسم سوگواري نمود آن را مي‌توان يافت.
با اين مقدمه مي‌توان اذعان داشت پرداختن به موسيقي آن هم به گونه‌اي كه بتواند موجب تعالي و در راستاي اهداف بلند و آموزه‌هاي الهي باشد مي‌تواند معرف فرهنگ، هنر و پشتوانه غني ايراني اسلامي، آئين‌ها و مواريث ارزشمندي باشد كه در سايه تعاليم آسماني تعالي‌شان را در پي داشته باشد.

منبع: همدان پيام

در زيرزمین نهفتگان می‌بينم

 چندانکه به صحراي عدم مینگرم

ناآمدگان و رفتگان می‌بينم ...

خيام